Trong sinh thường, rặn sinh là giai đoạn nhiều mẹ vừa hồi hộp vừa lo lắng nhất. Đây là thời điểm em bé đi qua đường sinh để chào đời. Nhiều mẹ nghĩ chỉ cần đau là rặn, rặn càng mạnh càng nhanh sinh. Thực tế, rặn không đúng thời điểm có thể khiến mẹ nhanh mất sức, cổ tử cung bị phù nề, tăng nguy cơ tổn thương tầng sinh môn và làm cuộc sinh khó hơn.
Ở giai đoạn đầu chuyển dạ, cổ tử cung chưa mở trọn, mẹ đã có thể đau và có cảm giác muốn rặn. Nếu rặn quá sớm, em bé chưa xuống thuận lợi trong khi mẹ tiêu hao nhiều năng lượng. Khi cổ tử cung đã mở trọn và đầu bé xuống thấp, nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cách rặn phù hợp với từng cơn gò.
Rặn sinh đúng cách theo cơn gò, không rặn liên tục
Cơn gò giống như làn sóng giúp đẩy bé xuống. Khi cơn gò bắt đầu, mẹ hít sâu, tập trung và rặn theo hướng dẫn. Khi cơn gò qua đi, mẹ cần thả lỏng, hít thở đều và nghỉ lấy sức. Không nên cố rặn liên tục khi không có cơn gò vì dễ mệt, chóng mặt và mất sức.
Mỗi mẹ cảm nhận cơn gò khác nhau. Có mẹ thấy sóng dâng chậm, có mẹ thấy đau dồn. Vì thế mẹ không rặn theo nhịp mẹ khác trong phòng, cũng không rặn theo video đã xem. Ê-kíp nhìn vị trí đầu bé và độ mở cổ tử cung rồi mới bảo mẹ rặn mạnh hơn, chậm lại, hoặc đổi cách thở.
Hít thở đúng để giữ sức khi rặn
Trước khi rặn, mẹ nên hít sâu. Trong lúc rặn, mẹ tập trung dồn lực xuống vùng bụng dưới – tầng sinh môn, tránh gồng mặt, gồng cổ hoặc la hét quá nhiều vì có thể làm mất hơi và giảm hiệu quả rặn. Mẹ được phép phát ra âm thanh nếu giúp mẹ không nín thở quá lâu; điều cần tránh là hét hết hơi rồi không còn sức cho nhịp rặn tiếp theo.
Những việc mẹ nên nhớ
- Rặn khi được bảo rặn, nghỉ khi được bảo nghỉ.
- Không nín thở kéo dài đến mức tối mắt, ù tai.
- Không bám thành giường bằng cách gồng cổ và vai thay vì đẩy xuống dưới.
- Báo ê-kíp nếu mẹ chóng mặt, tê tay, hoặc cảm giác muốn rặn khác hẳn lần hướng dẫn trước.
Lắng nghe hướng dẫn của ê-kíp y tế
Mỗi cuộc sinh có diễn tiến khác nhau. Có lúc mẹ cần rặn mạnh hơn, có lúc cần rặn chậm lại để bảo vệ tầng sinh môn, có lúc cần đổi tư thế để bé xuống tốt hơn. Việc phối hợp với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh là yếu tố rất quan trọng — quan trọng hơn việc mẹ “cố cho xong”.
Nếu mẹ đã được giảm đau bằng gây tê ngoài màng cứng, cảm giác muốn rặn có thể khác so với mẹ không gây tê. Ê-kíp sẽ hướng dẫn dựa trên thăm khám, không dựa vào việc mẹ “thấy chưa muốn rặn”. Mẹ nói thật cảm giác đang có, để tránh rặn lệch nhịp.
Tư thế sinh có thể linh hoạt nếu điều kiện cho phép
Không phải mọi mẹ đều cần sinh ở một tư thế giống nhau. Tùy tình trạng mẹ, bé, theo dõi tim thai, có gây tê ngoài màng cứng hay không, mẹ có thể được hỗ trợ nằm nghiêng, nửa ngồi, ngồi xổm có hỗ trợ hoặc tư thế mẹ thấy dễ chịu hơn. Tư thế lạ mẹ xem trên mạng không tự áp dụng khi chưa được đồng ý về chuyên môn và an toàn theo dõi.
Thông điệp dành cho mẹ: rặn sinh là sự phối hợp giữa cơ thể mẹ, cơn gò tử cung, em bé và ê-kíp y tế. Khi mẹ bình tĩnh, thở đúng, rặn đúng lúc và nghe hướng dẫn, hành trình vượt cạn sẽ an toàn và nhẹ nhàng hơn so với việc mẹ tự gồng một mình.
Câu hỏi thường gặp
Thấy muốn rặn nhưng cô hộ sinh chưa cho rặn thì sao?
Hãy nói cảm giác đó và hỏi lại. Cảm giác muốn rặn có thể xuất hiện trước khi cổ tử cung mở trọn. Rặn sớm có thể gây phù nề. Nghe hướng dẫn tại thời điểm đó an toàn hơn việc mẹ tự quyết.
Rặn càng mạnh có đẻ càng nhanh không?
Không hẳn. Rặn lệch hướng, rặn hết hơi hoặc rặn không đúng pha gò có thể làm mẹ mất sức và tăng tổn thương tầng sinh môn.
Mẹ nên học rặn trước ở đâu?
Lớp tiền sản hoặc buổi hướng dẫn với nữ hộ sinh/bác sĩ sản khoa trước ngày sinh. Thực hành khi chưa chuyển dạ giúp mẹ đỡ bối rối hơn trong phòng sinh.
Đặt lịch và liên hệ
Mẹ muốn được hướng dẫn thực hành thở và nguyên tắc rặn trước ngày sinh có thể hỏi khi khám thai những tuần cuối tại Bệnh viện Gaya Việt Hàn: (028) 3949 1250 | 0918 639 150.
